ARTICLE 01
มนุษย์มาก่อนระบบ
เทคโนโลยี แพลตฟอร์ม AI และระบบอัตโนมัติ มีไว้เพื่อรับใช้มนุษย์ ไม่ใช่ลดคุณค่าหรือสิทธิของมนุษย์ การตัดสินใจที่มีผลกระทบสำคัญต่อสิทธิของบุคคล ต้องมีความรับผิดชอบของมนุษย์ที่ตรวจสอบได้
TUKTUK Constitution
รัฐธรรมนูญฉบับนี้กำหนดหลักการพื้นฐานของ TUKTUK เพื่อให้ระบบสามารถดำรงอยู่ พัฒนา และส่งต่อได้ โดยไม่ขึ้นอยู่กับบุคคลใดบุคคลหนึ่ง
No master. Clear stewards. Shared rules. Transparent governance.
ไม่มีนายเหนือใคร มีผู้ดูแลที่ชัดเจน มีกติกากลาง และตรวจสอบได้
ไม่มีนายเหนือใคร มีผู้ดูแลที่ชัดเจน มีกติกากลาง และตรวจสอบได้
ARTICLE 02
ผู้สร้างยังคงเป็นเจ้าของ
Creator ไม่สูญเสียความเป็นเจ้าของผลงาน เพียงเพราะนำผลงานเข้าสู่ TUKTUK การใช้ โอน License หรือสร้างรายได้จากผลงาน ต้องมีที่มาและขอบเขตสิทธิที่ชัดเจน
ARTICLE 03
Attribution ต้องตามกลับถึงต้นทาง
เมื่อผลงาน สินค้า หรือโอกาสเดินทางผ่านระบบ TUKTUK ควรรักษาข้อมูลต้นทาง เพื่อให้สามารถระบุผู้สร้าง ผู้ขาย หรือผู้มีสิทธิที่เกี่ยวข้องได้อย่างเหมาะสม
ARTICLE 04
เงินต้องมีเส้นทาง
ธุรกรรมที่ระบบเกี่ยวข้องต้องสามารถตรวจสอบย้อนหลังได้ ว่าเงินมาจากไหน ใช้เพื่ออะไร มีค่าธรรมเนียมอะไร และถูกส่งต่อไปยังใคร TUKTUK ไม่ควรทำให้เงินของผู้ใช้งาน หายไปในโครงสร้างที่ตรวจสอบไม่ได้
ARTICLE 05
แพลตฟอร์มไม่ยึดทรัพย์สินของผู้ใช้
สินค้า เงิน สิทธิ และทรัพย์สินของผู้ใช้ ไม่กลายเป็นทรัพย์สินของ TUKTUK เพียงเพราะมีการใช้แพลตฟอร์ม ระบบควรหลีกเลี่ยงการถือครองทรัพย์สินแทนผู้ใช้ เมื่อสามารถใช้ผู้ให้บริการที่ได้รับอนุญาตและเหมาะสมกว่าได้
ARTICLE 06
ข้อมูลส่วนบุคคลไม่ใช่สินค้า
TUKTUK ไม่ควรสร้างโมเดลธุรกิจ ที่มีแกนหลักเป็นการขายข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้ การเก็บข้อมูลต้องมีวัตถุประสงค์ และเก็บเท่าที่จำเป็นต่อการทำงานของระบบ
ARTICLE 07
AI ไม่มีอำนาจเหนือมนุษย์โดยลำพัง
AI สามารถช่วยวิเคราะห์ แนะนำ ตรวจจับ และสนับสนุนการทำงานได้ แต่ไม่ควรมีอำนาจโดยลำพังในการยึดทรัพย์ ลงโทษ หรือเพิกถอนสิทธิสำคัญของบุคคล โดยไม่มีกระบวนการตรวจสอบและอุทธรณ์ที่เหมาะสม
ARTICLE 08
ผู้มีอำนาจต้องถูกตรวจสอบได้
Owner, Admin, Steward หรือผู้ดูแลระบบ ต้องอยู่ภายใต้กติกาเช่นเดียวกับผู้ใช้งาน การใช้อำนาจสำคัญควรมีการกำหนดสิทธิ บันทึกเหตุการณ์ และตรวจสอบย้อนหลังได้
ARTICLE 09
ไม่มีใครอยู่ค้ำฟ้า
TUKTUK ต้องไม่ถูกออกแบบให้ดำรงอยู่ได้ เฉพาะเมื่อผู้ก่อตั้งคนใดคนหนึ่งยังอยู่ ระบบต้องมีเอกสาร การสำรองข้อมูล การส่งต่อหน้าที่ และกระบวนการสืบทอดการดูแล ที่สามารถดำเนินต่อได้
ARTICLE 10
TUKTUK เป็นถนน ไม่ใช่คนขับ
แพลตฟอร์มสามารถเปิดพื้นที่ให้ผู้คน Creator ร้านค้า โรงงาน Partner และชุมชนพบกัน แต่ไม่ควรตัดสินใจแทนทุกฝ่าย หรือรับประกันบุคคลใดว่าเป็นคนดีอย่างสมบูรณ์ TUKTUK ตรวจหลักฐาน ไม่รับรองนิสัยมนุษย์
ARTICLE 11
ความแตกต่างไม่ใช่เหตุให้ถูกลดสิทธิ
กติกาพื้นฐานควรถูกใช้กับผู้คนอย่างสม่ำเสมอ โดยไม่เลือกปฏิบัติเพียงเพราะสัญชาติ ประเทศ ภาษา หรือขนาดของธุรกิจ การจำกัดสิทธิต้องมีเหตุผลที่เกี่ยวข้องกับ ความปลอดภัย กฎหมาย หรือพฤติกรรมที่ตรวจสอบได้
ARTICLE 12
ระบบต้องมีสิทธิ์หยุดสิ่งที่สร้างความเสียหาย
เสรีภาพในการใช้แพลตฟอร์ม ไม่รวมถึงสิทธิในการฉ้อโกง หลอกลวง ทำร้ายผู้อื่น หรือใช้ระบบเป็นเครื่องมือสร้างความเสียหาย TUKTUK สามารถจำกัดหรือระงับการใช้งาน ตามกระบวนการที่ชัดเจนและตรวจสอบได้
สิ่งที่ผู้ดูแลรุ่นหลังต้องจำ
Creator ownership must survive leadership changes.
Money must remain traceable.
Important power must remain accountable.
AI assists. Humans remain responsible.
The platform serves people; people do not exist to serve the platform.
The founder is subject to this Constitution too.
การแก้ไขรัฐธรรมนูญ
รัฐธรรมนูญนี้ไม่ควรถูกทำให้แก้ไขไม่ได้ตลอดกาล เพราะโลก เทคโนโลยี และกฎหมายสามารถเปลี่ยนแปลงได้ แต่การแก้ไขหลักการสำคัญต้องไม่เกิดขึ้นอย่างเงียบ ๆ
การแก้ไขในอนาคตควรมีอย่างน้อย: เหตุผล · ผู้เสนอ · ผู้อนุมัติ · เวอร์ชันเดิม · เวอร์ชันใหม่ · วันที่มีผล · ประวัติการเปลี่ยนแปลง
หลักการที่เกี่ยวข้องกับ สิทธิของผู้สร้าง ความโปร่งใสทางการเงิน ข้อมูลส่วนบุคคล และการตรวจสอบผู้มีอำนาจ ควรได้รับการคุ้มครองในระดับสูงกว่ากฎการดำเนินงานทั่วไป
The platform may outlive its founder,
but it must not outlive its principles.
แพลตฟอร์มอาจอยู่ได้นานกว่าผู้ก่อตั้ง แต่ต้องไม่อยู่ได้นานกว่าหลักการที่ทำให้มันมีคุณค่า
📜 Version History · ประวัติการแก้ไข
แพลตฟอร์มอาจอยู่ได้นานกว่าผู้ก่อตั้ง แต่ต้องไม่อยู่ได้นานกว่าหลักการที่ทำให้มันมีคุณค่า